/

5 Ιανουαρίου, 2024

Ναρκισσισμός και διπολική διαταραχή

Ναρκισσισμός

Ναρκισσισμός - Η μάστιγμα της εποχής μας

Γράφει η Έφη Μεσιτίδου, η οποία είναι Ψυχολόγος, εκπαιδευόμενη στη Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία και εστιάζει στον Ναρκισσισμό. Εργάζεται με διαδικτυακές συνεδρίες.

Συσχέτιση μεταξύ Ναρκισσισμού και Διπολικής Διαταραχής:

Μπορείτε να περιγράψετε πώς ο ναρκισσισμός ενδέχεται να σχετίζεται ή να επηρεάζει τη διπολική διαταραχή; Υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά ή συμπτώματα που παρατηρούνται συχνά στους ασθενείς με αυτές τις δύο καταστάσεις;

Φαίνεται ότι υπάρχει σημαντική επικάλυψη μεταξύ Διπολικής Διαταραχής και Ναρκισσισμού. Κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ των δύο διαταραχών εντοπίζουμε στις ψευδαισθήσεις μεγαλείου και στο γεγονός ότι μπορεί να σχετίζονται με διακυμάνσεις διάθεσης. Επίσης, οι άνθρωποι και στις δυο αυτές καταστάσεις φαίνεται ότι εκδηλώνουν παρόμοιες συμπεριφορές στην αναζήτηση ανταμοιβής, στην αποφυγή και στους τρόπους που αλληλεπιδρούν κοινωνικά. Ακόμη, μελέτες δείχνουν ότι μοιράζονται χαρακτηριστικά, όπως επεισόδια χαμηλής διάθεσης που σχετίζονται με τον καλυμμένο ναρκισσισμό που δεν γίνεται εύκολα αντιληπτός ή την ύπαρξη σταθερών ‘υπομανιακών’ χαρακτηριστικών προσωπικότητας στη διπολική διαταραχή. Ίσως ένα άτομο που δυσκολεύεται να προσαρμοστεί, να συμπεριφέρεται με τρόπους που οδηγούν σε διαταραχή διάθεσης ή επιδείνωσή της. Αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να είναι ανεπαρκείς κοινωνικές δεξιότητες ή χρήση ή κατάχρηση ουσιών. Ή ίσως, μια διαταραχή διάθεσης να συμβάλει στην ανάπτυξη χαρακτηριστικών προσωπικότητας που δυσκολεύεται να προσαρμοστεί.

Είναι ενδιαφέρον ότι, ο Emil Kraepelin περιέγραψε τους ανθρώπους με μανία ως ευφυείς και γοητευτικούς, αλλά και ανήσυχους και αναξιόπιστους, περιγραφές που ταιριάζουν και στη Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας (ΝΔΠ). Άλλωστε τα κλινικά κριτήρια στο DSM-5 (Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών), για μανιακά και υπομανιακά επεισόδια, και για τη ΝΔΠ έχουν κοινά συμπτώματα όπως παραφουσκωμένη αυτοεκτίμηση, ψευδαισθήσεις μεγαλοπρέπειας, κυνήγι και εμμονή με υπερβολικά φιλόδοξους στόχους που συχνά δεν είναι ρεαλιστικοί. Φαίνεται ότι αισθάνονται ότι έχουν το αυτονόητο δικαίωμα για ειδική μεταχείριση. Βέβαια, η μεγαλομανία μπορεί να οδηγήσει σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, όπως ριψοκίνδυνη σεξουαλική συμπεριφορά, τζόγο, υπερκαταναλωτισμό ή αντικοινωνική συμπεριφορά. Όπως και ανάγκη να δέχονται επαίνους, φαντασιώσεις για απεριόριστη επιτυχία και αλαζονεία.

Μάλιστα το DSM-5 αναφέρει ότι ‘παρατεταμένες περίοδοι μεγαλομανίας μπορεί να σχετίζονται με υπομανιακή διάθεση’. Επιπλέον κοινό στοιχείο είναι η ευαισθησία στην απόρριψη. Η συναισθηματική αστάθεια στις δυο διαταραχές αντιπροσωπεύει έναν κύκλο όπου η συνεχής τάση προς μη ρεαλιστικές προσδοκίες ανταμοιβών και η εμμονή στις φαντασιώσεις επιτυχίας μετατρέπεται από μεγαλομανές κυνήγι ανταμοιβών σε ευάλωτη, αμυντική απόσυρση όταν οι προσδοκίες δεν πραγματοποιούνται.

Διαχείριση και Θεραπεία:

Ναρκισσισμός και θεραπεία
Ποιες είναι οι προκλήσεις στη διαχείριση και τη θεραπεία ασθενών που παρουσιάζουν συμπτώματα ναρκισσισμού;

Αρχικά, τα κριτήρια του DSM-5 για τη ΝΔΠ μπορεί να οδηγήσουν σε υποδιάγνωση. Αυτό γιατί υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που οι κλινικοί θεωρούν ότι έχουν συγκεκριμένα ναρκισσιστικά στοιχεία που όμως δεν περιλαμβάνονται στα διαγνωστικά κριτήρια. Κατά συνέπεια, αυτά τα κριτήρια μπορεί να υποτιμήσουν τη συχνότητα της ΝΔΠ τόσο στον γενικό πληθυσμό όσο και στον κλινικό πληθυσμό.

Άλλη συνέπεια είναι στον μειωμένο αριθμό ανθρώπων που λαμβάνουν διπλή διάγνωση διπολικής και ναρκισσισμού. Τα άτομα με διπολική διαταραχή και ναρκισσισμό είναι πιο πιθανό ότι θα επισκεφτούν τον/την κλινικό κατά τη διάρκεια σοβαρό επεισοδίου διάθεσης. Οπότε, ο/η κλινικός το πιθανότερο είναι ότι θα εστιάσει στα συμπτώματα της διάθεσης και όχι σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Ακόμη και για πελάτες που βρίσκονται σε μακροπρόθεσμη θεραπεία (ειδικά αν η θεραπεία είναι κυρίως φαρμακολογική), η εστίαση θα είναι στη διαχείριση των συμπτωμάτων διάθεσης των πελατών επειδή σχετίζονται πιο έντονα με τα δυσάρεστα συναισθήματα.

Άλλωστε, τα όποια μακροχρόνια συμπτώματα στην προσωπικότητα μπορεί να αποδοθούν στη διπολική συμβάλλοντας περαιτέρω στη μείωση της πιθανότητας για διπλή διάγνωση.

Ακόμη, η ύπαρξη της ΝΔΠ μπορεί να αποτελέσει πρόκληση καθώς εμποδίζει το άτομο να παραδεχτεί ότι έχει πρόβλημα, οπότε απορρίπτει τη θεραπεία και την αναζήτηση βοήθειας.

Στρατηγικές Αυτοβοήθειας:

Ναρκισσισμός και αυτοβοήθεια
Υπάρχουν συγκεκριμένες στρατηγικές αυτοβοήθειας ή τεχνικές διαχείρισης που συστήνετε σε άτομα με διπολική διαταραχή, τα οποία ενδέχεται να έχουν επίσης ναρκισσιστικές τάσεις;

Ένας άνθρωπος με διπολική διαταραχή χρειάζεται ψυχοεκπαίδευση ώστε να μάθει να αναγνωρίζει το ξεκίνημα της υπομανίας. Τότε, μπορεί να προσπαθήσει να περιορίσει την ανοδική πορεία της διάθεσης και της ενέργειας. Συνήθως, αυτό θα συμβεί μέσω ρύθμισης των φαρμάκων, του ύπνου και μέσω αποχής από δραστηριότητες που θα συμβάλουν στην νοητική και σωματική άνοδο της διάθεσης. Όμως, αυτό απαιτεί από το άτομο με διπολική να αντιληφθεί ότι η άνοδος της θετικής διάθεσης δεν είναι απαραίτητα κάτι θετικό. Βέβαια, όταν προσθέσουμε και τον ναρκισσισμό στο μίγμα, το άτομο δυσκολεύεται ακόμη περισσότερο να διακρίνει το πρόβλημα, με αποτέλεσμα η ακριβής αυτοπαρατήρηση να είναι σχεδόν αδύνατη. Η διαχείριση αυτών των ζητημάτων μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη βοήθεια επαγγελματία ψυχικής υγείας

Άλλωστε η κατανόηση των μεταπτώσεων στη διάθεση και άλλων μοτίβων της συμπεριφοράς μπορεί να βοηθήσει το άτομο να αντιμετωπίσει το εργασιακό στρες και να μειώσει την αρνητική αυτοεικόνα του. Ένας καλός τρόπος για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση των διαθέσεων είναι η τήρηση ημερολογίου όπου καταγράφονται τα συναισθήματα, οι καταστάσεις, οι αλληλεπιδράσεις με τους άλλους, οι παρενέργειες των φαρμάκων κλπ.

Τα άτομα με διπολική διαταραχή καλό είναι να εντάξουν την τακτική άσκηση στη ζωή τους, να έχουν σωστή διατροφή και να αποφεύγουν χώρους και εκδηλώσεις που σερβίρεται αλκοόλ ή/και κατάχρηση ουσιών. Ακόμη, να εφαρμόζουν καθημερινά Mindfulness, το οποίο αποδεδειγμένα μειώνει το στρες και το άγχος εστιάζοντας στην αναπνοή και τις σωματικές αισθήσεις, δηλαδή στο εδώ και τώρα.

Και βέβαια, είναι σημαντικό να αναζητήσει το άτομο κοινωνική υποστήριξη σε κοντινά, υποστηρικτικά άτομα, αλλά και να έρθει κοντά με άλλους ανθρώπους που βιώνουν τις ίδιες ή παρόμοιες προκλήσεις.

Επιπτώσεις στις σχέσεις

Ναρκισσισμός και σχέσεις
Πώς είναι οι σχέσεις μεταξύ διπολικών και ναρκισσιστικών ασθενών; Υπάρχουν συγκεκριμένες προκλήσεις ή στρατηγικές που πρέπει να λάβουν υπόψη τους;

Από τη μία πλευρά οι άνθρωποι με διπολική αυτοστιγματίζονται με αποτέλεσμα να επιλέγουν την απομόνωση. Δηλαδή, στον αυτοστιγματισμό, το άτομο εσωτερικεύει τα αρνητικά μηνύματα που δέχεται σχετικά με τους ανθρώπους με ψυχική ασθένεια. Και όταν ένας άνθρωπος αισθάνεται άσχημα για τον εαυτό του, δεν είναι εύκολο να πάρει την πρωτοβουλία να συνδεθεί με τους άλλους.

Προκλήσεις εντοπίζονται και στο θέμα των σεξουαλικών σχέσεων όταν υπάρχει διπολική διαταραχή. Αυτό γιατί η σεξουαλική επιθυμία αυξάνεται δραματικά στα μανιακά και υπομανιακά επεισόδια. Αλλά και η τάση σε ριψοκίνδυνες συμπεριφορές, όπως σεξ χωρίς προφυλάξεις με πολλούς παρτενέρ. Ή ακόμη και τάση για σεξ εκτός της σχέσης.

Από την άλλη, τα καταθλιπτικά επεισόδια μπορεί να οδηγήσουν σε μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας. Άλλωστε και τα φάρμακα ρύθμισης του συναισθήματος μπορεί να μειώσουν τη σεξουαλική επιθυμία.

Η κατάσταση βέβαια είναι αρκετά πιο περίπλοκη όταν το άτομο είναι ταυτόχρονα και ναρκισσιστικό. Αυτό λόγω της έντονης ανάγκης του ατόμου για θαυμασμό και το έλλειμμα σε ενσυναίσθηση. Επίσης, χαρακτηριστικά είναι τα μοτίβα μεγαλομανούς συμπεριφοράς και τα ξεσπάσματα ναρκισσιστικής οργής που κάνουν δύσκολες τις σχέσεις. Συνεπώς, ο/η σύντροφος χρειάζεται να μάθει πώς να αλληλεπιδρά με τον ασθενή με διπολική και ναρκισσισμό, και πότε να παίρνει αποστάσεις.

Ο ναρκισσισμός διψά για δράμα και χειραγώγηση και δεν σταματά πουθενά για να πάρει αυτά που θέλει. Κλασικά ναρκισσιστικά εργαλεία είναι: To gaslighting, δηλαδή η χειραγώγηση με στόχο να αμφιβάλει ένας άνθρωπος για τις ιδέες και τις αναμνήσεις του για καταστάσεις και γεγονότα. Επίσης η τριγωνοποίηση, όπου δημιουργεί ένταση στη σχέση χρησιμοποιώντας κάποιο τρίτο άτομο ώστε να δημιουργηθούν αντιζηλίες και αντιπαλότητες. Και τα υποχείριά του/της που είναι συνήθως φίλοι ή συγγενείς που τον/την υποστηρίζουν ενώ επιτίθενται και βλάπτουν όποιον δεν υπακούει στον νάρκισσο.

Η αντιμετώπιση τέτοιων συμπεριφορών απαιτεί μια στάση ήρεμη και ατάραχη. Όσο καλύτερα ελέγχουμε τα συναισθήματά μας τόσο λιγότερο πιθανό είναι να γίνουμε θύματα χειριστικών τακτικών. Αξίζει να θυμόμαστε να μην παίρνουμε προσωπικά τη συμπεριφορά τους. Όταν καταλάβουμε ότι οι ενέργειές τους πηγάζουν από τις ανασφάλειες και τα άγχη τους δεν αμφιβάλουμε για την αυτοαξία μας. Οι ασκήσεις με βαθιές αναπνοές ή το Mindfulness μπορεί να βοηθήσει ιδιαίτερα.

Θα ήθελα να τονίσω να αποφύγουμε να πιστέψουμε ότι μπορούμε να αλλάξουμε έναν άνθρωπο. Και αυτό γιατί δεν μπορούμε. Καλύτερα να εστιάσουμε στη διαχείριση των αντιδράσεών μας. Η τοποθέτηση και διατήρηση σταθερών ορίων είναι σε κάθε περίπτωση σημαντική. Αυτό σημαίνει ότι καθορίζουμε συνέπειες αν παραβιαστούν αυτά τα όρια και φροντίζουμε να τις εφαρμόσουμε σε περίπτωση παραβίασης.

Ιδέες για τη φροντίδα της σχέσης περιλαμβάνουν την αφιέρωση ποιοτικού χρόνου στον/στην σύντροφο, να γυμνάζονται μαζί, να προγραμματίζουν βραδινές εξόδους, κλπ.

Εκπαίδευση και Ενημέρωση

Ναρκισσισμός και ενημέρωση
Πώς μπορούν οι άνθρωποι να ενημερωθούν καλύτερα για τη σχέση μεταξύ ναρκισσισμού και διπολικής διαταραχής; Υπάρχουν πόροι ή συμβουλές που προτείνετε για την αυξημένη κατανόηση και στήριξη σε αυτούς τους τομείς;

Όπως ανέφερα και πιο πάνω, η ψυχοεκπαίδευση είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί βοηθάει να καταλάβει το άτομο τις διαταραχές, και να μπορεί να εντοπίζει τα ζητήματα πιο γρήγορα. Μερικοί φορείς στην Ελλάδα είναι οι εξής:

  1. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Οργανώσεων για την Ψυχική Υγεία (www.posopsi.gr) ιδρύθηκε το 2003 και ενώνει διάφορους Συλλόγους Οικογενειών για την Ψυχική Υγεία (Σ.Ο.Ψ.Υ.) από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, όπως Αττική, Θεσσαλονίκη, Ημαθία, Σέρρες, Ιωάννινα, Πάτρα, Κρήτη, Σάμο και Αλεξανδρούπολη. Τα μέλη της Π.Ο.Σ.Ο.Ψ.Υ. περιλαμβάνουν τις οικογένειες-φροντιστές ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας, τους λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, εθελοντές επαγγελματίες ψυχικής υγείας και ευαισθητοποιημένους πολίτες φίλους των Συλλόγων. 

  2. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ) (epipsi.gr)

  3. Τηλέφωνο 1034 – Γραμμή βοήθειας για την Κατάθλιψη του ΕΠΙΨΥ

  4. Υπουργείο Υγείας – https://www.moh.gov.gr/

Άρθρα - Πηγές

  • Nagel, M. G., Marcus, D. K., & Zeigler-Hill, V. (2023). Bipolar disorders and narcissism: Diagnostic concerns, conceptual commonalities and potential antecedents. Clinical Psychology & Psychotherapy, 30(2), 235–249
  • Psychologytoday.com, Russ Federman, Ph.D., A.B.P.P., The Relationship Between Narcissism and Bipolar Disorder
  • Talkspace.com, Cynthia V. Catchings, LCSW-S, How Bipolar Disorder Affects Relationships
  • Talkspace.com, Dr. Reshawna Chapple, PhD, LCSW, How to Respond to a Narcissist
Επικοινωνία με την αρθρογράφο

From the same category